MANILA, PHILIPPINES — Isang press briefing ang yumanig sa political landscape nitong Martes ng umaga. Tahimik ang kwarto, camera lights on, habang nakaharap sa mga mamamahayag si Ombudsman Crispin Remulla at ilang miyembro ng International Corruption Investigative Committee (ICI). Sa loob ng ilang minuto, ang simpleng ulat ay naging pasabog ng dekada.

Ang mga pangalang matagal nang pinag-uusapan sa likod ng mga pintuan ng kapangyarihan — Martin Romualdez, Chiz Escudero, at Mark Villar — ay tahasan nang binanggit sa gitna ng imbestigasyon hinggil sa mga bilyon-bilyong pisong flood control projects.

“Kung hindi ituturo ng daliri ang former Speaker, e sino pa? Siya ang may appointment kay Saldico. Everybody knows that,”
mariing pahayag ni Remulla.
“We have to hold him accountable for that.”

Ramdam sa bawat salita ang tensyon. Hindi ito chismis — opisyal na deklarasyon ito mula sa Ombudsman mismo.

ANG SIMULA NG PASABOG

Ayon kay Remulla, may malinaw na pattern ng connivance sa pagitan ng Congress, DPWH, at ilang ahensya ng gobyerno na dapat sana’y nagbabantay sa pondo.

“There has been a lot of connivance,” ani Remulla. “Even the agencies supposed to monitor the funds were told by DPWH kung saan distrito sila pwedeng magbaba — with SOP. Napakaliwanag non.”

Sa gitna ng press room, maririnig ang mga bulungan ng mga mamamahayag — halatang hindi nila inaasahan ang bigat ng rebelasyong ito.

Ang pangalan ni Engr. Saldico, dating project head ng Flood Control Program, ay lumitaw bilang sentro ng operasyon.
Bagama’t siya ay “elected on the floor,” ayon kay Remulla, ang appointment ay kagustuhan ng Speaker mismo.

ANG KASALANAN NG LEADERSHIP

“Hindi ito nangyari nang walang basbas,” patuloy ni Remulla.
Sa kabilang panig naman ng Kongreso, Senate President Chiz Escudero ay tinukoy bilang may bahagi sa budget insertions at diversions.

“The other house, led by Senator Escudero, came up with a budget which included insertions and diversions of money,” paliwanag ni Remulla.
“If it’s not criminal, then it’s negligence. But nobody can be completely blameless.”

Isang mamamahayag ang nagtanong, “Sir, may direct evidence na po ba leading to him?”

“We have statements leading to him, narrations of fact,” sagot ni Remulla. “Kung walang AMLA trail, cash trail ang susundan namin. And we will find it.”

MARK VILLAR AT ANG LAS PIÑAS FLOOD DRIVE

Habang lumalalim ang briefing, lumutang din ang pangalan ni Mark Villar, dating DPWH Secretary at ngayo’y senador.
Ang usapin: conflict of interest sa mga proyektong Sapote River Drive at Bacoor-Las Piñas flood control na umano’y dumaan sa mga lupang konektado sa pamilya Villar.

“Alam mo kapag dumaan ka roon, makikita mong kanila ang lupa. Tanungin mo: sino ang gumastos? Gobyerno o sila?” ani ng isang opisyal ng ICI.
“Ganon kasimple. Kaya we’re forming a task force for Villar projects — to determine the costing and ownership.”

Ilang netizen ang agad nag-react online:
“Kung ganito kalalim ang sabwatan, may pag-asa pa bang luminis ang gobyerno?”
Ang hashtags #FloodControlScam at #TaskForceVillar ay agad na nag-trend nationwide.

ANG TEORYA NG ACCOUNTABILITY

Mariing itinanggi ni Romualdez at Escudero ang mga paratang.
Ngunit ayon kay Remulla, sa teorya ng accountability, ang posisyon ay may kasamang pananagutan.

“Denial is not dismissal,” giit ni Remulla. “Ang papel ng imbestigasyon ay maglatag ng ebidensya, hindi parinig. Pero malinaw — leadership ang tinitingnan. Hindi puwedeng ‘wala kaming alam.’”

PATTERN NG PANDARAYA

Base sa initial report ng ICI, may nakitang pattern ng diversion:
Mga pondong dapat sana ay para sa rehabilitation ng ilog at drainage systems, itinuro sa mga proyektong walang aktwal na konstruksyon.
Ang iba, na-redirect sa mga “special districts” kung saan nakikinabang ang ilang opisyal.

“May mga proyekto sa papel lang,” ani ng isang analyst.
“Pero kapag pumunta ka sa site, damuhan lang ang makikita mo. Wala ni isang hollow block.”

ANG KALABAN AY SISTEMA

Ayon sa mga tagamasid, hindi lang mga pangalan ang dapat tignan — kundi ang sistema mismo ng SOP sa bawat proyekto.
Ang mga contractor ay diumano’y pumipila para sa “allocation approval” sa DPWH kapalit ng porsyento ng kontrata.

“Ganito na ang sistema for years,” sabi ng dating insider ng DPWH.
“Alam ng lahat, tahimik lang kasi lahat may cut.”

Ito ang dahilan kung bakit ang mga proyekto, kahit paulit-ulit na inaprubahan, hindi natatapos — pero nauubos ang pondo.

ANG TANONG NG BAYAN

Habang papalapit ang November 25, inaasahang ilalabas ng Ombudsman ang unang batch ng kasong isasampa.
Kasama kaya rito sina Romualdez, Escudero, at Villar?
Sa ngayon, walang opisyal na kumpirmasyon — pero ayon kay Remulla, “no one is untouchable.”

Isang mamamahayag ang nagtanong bago matapos ang briefing:

“Sir, hindi ba kayo natatakot na kalabanin ang mga ito?”
Ngumiti si Remulla at sagot niya:
“Mas nakakatakot ang katahimikan kaysa sa katotohanan.”

ANG HULING PAALALA

Sa gitna ng lahat, binigkas ni Remulla ang mga salitang tila sermon:

“Pag wala ka nang tiwala sa sistema, bumalik ka sa prinsipyo. Kung walang katarungan sa tao, may hustisya ang Diyos.”

At sa pagtatapos ng press conference, iniwan niya ang mga mamamahayag sa isang nakapangingilabot na tanong:
“Ilang ilog pa ba ang kailangang bahaing muli bago tuluyang magising ang bayan?”