PINALAYA KO ANG ASAWA KO PARA SA KANYANG “SOULMATE” — HINDI NIYA ALAM, MAS MALAKI ANG MAWAWALA SA KANYA KAYSA SA AKIN

Paglabas ko ng ospital, nanginginig pa ang mga kamay ko sa sobrang ginhawa.

Hindi terminal cancer si Adrian.

Maling diagnosis lang.

Buong araw akong halos hindi makahinga sa takot, tapos sa isang pirasong papel, parang ibinalik sa akin ang mundo ko. Akala ko uuwi ako nang umiiyak sa tuwa, yayakapin ko ang asawa ko, at sasabihin sa kanya na hindi siya mamamatay.

Pero pagdating ko sa bahay, isang sobre ang iniabot niya sa akin.

“Pirmahan mo na,” sabi niya, kalmado, parang ordinaryong resibo lang ang hawak niya. “Ayokong ubusin ang natitirang tatlong buwan ko sa maling tao.”

Napatitig ako sa papel.

Petisyon sa diborsyo.

Sa clause ng settlement, may isang linyang halos kumislap sa harap ng mga mata ko—lahat ng ari-arian ay mapupunta sa akin, at aalis siya nang walang dala.

Tumingala ako sa kanya. Naka-linen na puting polo siya, plantsadong-plantsado, gwapong-gwapo pa rin sa unang tingin. Isang propesor na kagalang-galang sa unibersidad. Mabait sa harap ng ibang tao. Mahinhin. Marunong magsalita.

At sa loob ng bahay namin, saka niya ako pinatay sa isang pangungusap.

“May iba akong minahal.”

Hindi ako agad nakapagsalita.

Parang may kung anong kumalabog sa tenga ko, tapos biglang luminaw ang lahat.

“Anong sabi mo?”

Huminga siya nang malalim, parang siya pa ang nahihirapan sa sitwasyon namin.

“Nagkakilala kami noong ikatlong taon ng kasal natin. Estudyante ko siya noon. Mahilig siya sa literatura, sa tula, sa pilosopiya. Kapag kasama ko siya… buo ako.”

Napatawa ako. Hindi sa tuwa. Sa gulat.

Buo?

Labindalawang taon kaming nagsalo sa upa, kuryente, grocery, maintenance ng sasakyan, burol ng tatay niya, operasyon ng nanay ko, down payment ng condo—tapos ngayon ko maririnig na “buhay” lang pala siya kapag ibang babae ang kasama?

“Hindi kami lumagpas sa boundaries,” dagdag niya agad, parang gusto niyang linisin ang sarili niyang kaluluwa. “Naghiwalay kami noon dahil kasal ako. Pero nanatili kaming magkaibigan. Nag-uusap kami paminsan-minsan. Tungkol lang sa mga bagay na… mas mataas kaysa sa mga pang-araw-araw na problema.”

Napatingin ako sa kanya nang diretso.

“Anong tawag mo doon? Emotional cheating na naka-English?”

Namula ang tenga niya. Hindi sa hiya—sa inis.

“Hindi mo kasi maiintindihan. Iyan ang problema sa’yo, Liana. Masyado kang mababaw. Masyado kang ordinaryo. Sa’yo umiikot ang buhay sa pambayad ng bills, sale sa grocery, leak sa lababo, tuition ng pamangkin mo, at kung ilang kilo ng bigas ang bibilhin.”

Tumango ako nang dahan-dahan.

“Oo. Kasi doon umiikot ang totoong buhay.”

Hindi siya natinag.

“Si Nina… siya ang soulmate ko.”

Parang gusto kong isubsob ang mukha niya sa dining table.

Sa halip, ngumiti ako nang malamig.

“Ang kapal ng mukha mo. Nilagyan mo lang ng tula ang kalokohan mo, akala mo love story na?”

Lalong tumigas ang mukha niya.

“Hindi mo talaga kayang maging elegante kahit kailan. Ganiyan ka palagi. Magaspang. Walang refinement. Alam mo bang matagal na kitang tiniis? Kung hindi lang ako responsable—”

“Responsible?” putol ko. “Yung nakipaglandian sa estudyante, ‘responsable’?”

Sandali siyang natahimik. Tapos itinulak niya palapit sa akin ang diborsyo.

“Tapos na ito. Ayokong mamatay na may pagsisisi.”

Napababa ang tingin ko sa pirmahan.

Sa bulsa ng blazer ko, naroon ang medical report na nagpapatunay na hindi siya mamamatay.

Na wala siyang terminal cancer.

Na ang drama niya, ang pagtatapat niya, ang paghingi niya ng “kalayaan” para sa natitirang tatlong buwan ng buhay niya—lahat iyon ay nakasandig sa maling akala.

At sa isang iglap, may kung anong malamig na katahimikan ang bumalot sa akin.

Kinuha ko ang ballpen.

Tatlong segundo lang ang itinagal.

Pumirma ako.

Natigilan siya.

“Ganun lang?”

Binalik ko sa kanya ang papel.

“Akala mo ba magmamakaawa ako?”

“Hindi, pero…” napakurap siya. “Akala ko mas masasaktan ka.”

“Tapos na ba?” tanong ko.

Hindi siya nakasagot agad.

Kaya dumiretso ako sa kuwarto, binuksan ang cabinet, at isa-isang hinagis sa kama ang mga polo niya, pantalon, medyas, underwear, mga relo niyang akala mo mana ng hari, at pati yong scarf niyang regalo raw ng ‘kaibigang’ writer.

“Anong ginagawa mo?” tanong niya, halatang hindi pa rin makapaniwala.

“Inaayos ko ang exit mo.”

Isiniksik ko lahat sa dalawang maleta. Mabilis. Malinis. Walang luha.

“Hindi mo man lang ako pipigilan?” halos may bakas ng sama ng loob sa tono niya.

Napalingon ako.

“Bakit? Baka ma-late ka sa soulmate mo.”

Bigla siyang tumawa nang mapait, saka umiling.

“Gets ko na. Kaya pala ang dali mong pumayag. Mula nang sabihin ng doktor na may taning na ako, gusto mo na akong pakawalan. Kaya ito ka ngayon—excited. Dahil sa wakas, mawawala na ang pabigat sa buhay mo.”

Napatingin ako sa kanya na parang unang beses ko siyang nakita.

Ganito pala talaga siya kapag wala nang audience.

“Adrian,” sabi ko nang mahina, “ikaw ang humihingi ng diborsyo. Ikaw ang may ibang babae. Ikaw ang umamin. Pero somehow, gusto mo pa ring ikaw ang biktima.”

Kumunot ang noo niya, saka nag-iba na naman ang tono—iyong tono niyang pang-lecture sa classroom.

“Kasi iyon ang kaibahan natin. Ikaw practical. Ako… tao akong may kaluluwa. Ayokong mabuhay sa rutang walang damdamin.”

“Kaluluwa?” natawa ako nang tuyo. “Ang tawag mo pala sa pangangaliwa ngayon, ‘kaluluwa’?”

Bago pa siya makasagot, biglang tumunog ang cellphone niya.

At sa isang iglap, nagbago ang mukha niya.

Lumambot ang mga mata.

Bumait ang boses.

“Hello… oo, ayos lang ako… huwag kang mag-alala… hindi, pumirma na siya…”

Hindi ko narinig ang nasa kabilang linya, pero alam ko na agad kung sino.

Si Nina.

Iyong soulmate.

Iyong babaeng pinagtataguan ng kababuyan nila sa likod ng mga salitang “tula” at “pagkakaugnay ng isip.”

At sa loob ng ilang segundo, habang pinapakinggan ko ang lambing sa boses na ni minsan ay hindi niya ginamit sa akin, saka ko tuluyang naintindihan ang pinaka-masakit na katotohanan—

hindi ako nawalan ng asawa ngayong araw.

Matagal ko na pala siyang wala.

Pagkababa niya ng tawag, tumingin siya sa akin at sinabing, “Susunduin na ako.”

Tumango lang ako.

“Good. Isama mo na rin ang huling natitirang hiya mo kung meron pa.”

Kinuha niya ang maleta. Huminto siya sa pintuan. Siguro inaasahan niyang hahabol ako. Iiyak. Magwawala. Magtatanong kung kulang ba ako.

Wala siyang nakuha.

Pagkasara ng pinto, napaupo ako sa sofa at dahan-dahang inilabas sa bulsa ko ang medical report.

Tinitigan ko ang pangalan niya.

Walang terminal cancer. Stable. Kailangan lang ng regular treatment.

At doon ako unang ngumiti nang totoo sa araw na iyon.

Dahil sa wakas, malinaw na ang lahat.

Hindi mamamatay ang asawa ko.

Pero may isang bagay na siguradong mamamatay sa oras na malaman niya ang totoo.

PASS 2

Kinabukasan, wala akong ginawa kundi matulog nang mahaba, umorder ng tapsilog, at buksan ang lahat ng bintana sa condo.

Ang gaan ng hangin.

Nakakatawa. Akala ko kapag iniwan ako ng asawa ko, guguho ang mundo ko. Pero ang totoo, mas maluwag palang huminga kapag wala na ang taong araw-araw kang minamaliit.

Tatlong araw matapos umalis si Adrian, nagsimula akong mag-ayos ng mga papeles.

Totoo ang nasa settlement—sa akin mapupunta ang condo, kotse, joint savings, pati investments. Siya mismo ang nagpilit niyon, dala ng guilt at ng paniwalang mamamatay na siya. Siguro gusto niyang magmukhang marangal sa dulo. Siguro gusto rin niyang masabi sa soulmate niya na “malinis” ang pag-alis niya.

Wala siyang ideya na sa pagpirma niya, literal niyang ibinigay sa akin ang kalahati ng buhay na sabay naming binuo.

Nasa Baguio ako nang una kong makita online ang video nila.

Hindi ko naman hinanap. Lumabas lang sa feed ko, ipinadala pa ng pinsan kong mahilig sa tsismis.

Nasa isang maliit na café sina Adrian at Nina, parehong naka-earth tone, parehong may hawak na libro na halatang props lang. Si Nina, mahaba ang kulot na buhok, maputi, may dimples, may boses na malambing. Si Adrian, naka-salamin, maamong tingnan, parang hindi kayang manakit ng langgam.

“May mga pag-ibig,” sabi niya sa video, “na mali sa mata ng mundo pero tama sa puso.”

Halos mabilaukan ako sa kape ko.

Binasa ko ang comments.

“Grabe, ang lalim.”

“Ganito pala ang totoong pagmamahal.”

“Professor and muse. Bagay na bagay.”

Walang ni isa ang nakakaalam na ang “muse” na tinutukoy nila ay dating estudyante niya. Walang nakakaalam na habang sinasabi niyang “mali sa mata ng mundo,” may legal na asawa siyang pinauwi sa bahay na may dalang petisyon sa diborsyo.

Pero ang nakapagtaka—hindi ako nasaktan.

Hindi na.

Sa unang pagkakataon, malinaw kong nakita si Adrian kung sino siya talaga: isang lalaking sanay magtago ng kasinungalingan sa likod ng magagandang salita.

At sa unang pagkakataon din, napagtanto kong hindi ko siya minahal.

Pinakasalan ko siya dahil iyon ang tamang edad. Dahil mabait siya sa harap ng mga magulang ko. Dahil may trabaho siya, may diploma, may magandang apelyido. Akala ko sapat na iyon para sa isang tahimik na buhay.

Hindi pala.

Pagbalik ko ng Maynila, tapos na ang cooling period. Nagkita kami sa PSA office para kunin ang final documents.

Kasama niya si Nina.

Nakatayo siya sa likod ni Adrian, mahinhin ang porma, pero ang tingin sa akin para akong bomba na puwedeng sumabog anumang oras. Marahil inaasahan niyang gagawa ako ng eksena. Baka iyon ang klase ng mga eksenang kaya nilang ikuwento sa mga kaibigan nila pagkatapos—iyong “hindi matanggap ng asawa” na narrative.

Sayang.

Maaga akong dumating. Maayos ang ayos ko. Simpleng navy blue na damit, konting lipstick, at isang ngiting hindi nila mabasa.

Habang hinihintay ang mga papel, si Adrian pa ang unang nagsalita.

“Liana,” sabi niya, may pekeng lambing, “sana mahanap mo rin ang taong para sa’yo.”

Napatingin ako sa kanya, saka sa babae sa tabi niya.

“Mahahanap ko,” sabi ko. “Pero sigurado akong hindi ko hahanapin sa classroom ng may asawa.”

Parang may humampas sa hangin.

Namutla si Nina. Si Adrian, tumigas ang panga.

“Wala kang class,” malamig niyang sabi.

“Wala talaga,” sagot ko. “Kayo na ang may monopoly niyan, ‘di ba? Ikaw sa literature. Siya sa moral flexibility.”

Buti na lang, lumabas na ang staff at iniabot ang dokumento. Natapos ang pirmahan nang walang sigawan. Walang sabunutan. Walang luha.

Paglabas namin, itinaas ko ang hawak kong final papers.

“Congratulations,” sabi ko. “Malaya ka na.”

At bago pa siya makapagsalita, tumalikod na ako.

Akala ko doon matatapos ang lahat.

Hindi pa pala.

Pag-uwi ko, inayos ko ang isang malaking brown envelope. Sa loob noon, inilagay ko ang kopya ng corrected medical report, ang pangalan ng attending physician, at ang contact details ng ospital para wala siyang masabing pineke ko.

Wala akong sinulat na mahabang liham.

Isang sticky note lang.

Hindi ka mamamatay. Maling diagnosis lang. Sana worth it ang lahat. — L

Pinadala ko iyon sa bagong address niya.

Tatlong oras ang lumipas bago nag-ring ang phone ko.

Si Adrian.

Pinabayaan ko munang umilaw ang screen nang matagal bago ko sinagot.

“Liana.” Paos ang boses niya. “Ano’ng ibig sabihin nito?”

“Bakit?” tanong ko. “Hindi mo ba nabasa?”

“Totoo ba ito?”

“Mas totoo kaysa sa love story n’yo.”

Narinig ko ang mabigat niyang paghinga sa kabilang linya.

“Bakit ngayon mo lang sinabi?”

Napangiti ako.

“Bakit? May deadline ba?”

“Alam mong hindi ko pipirmahan ang diborsyo kung alam ko—”

“Exactly.”

Tahimik.

Mahabang tahimik.

Tapos narinig ko ang pinakaaasam kong tunog—iyong unang bitak ng pagguho ng kontrol niya.

“Biniktima mo ako.”

Napatawa ako, malinaw, buo.

“Hindi, Adrian. Ikaw ang gumawa niyan sa sarili mo. Ikaw ang nag-imbento ng marangal na exit. Ikaw ang nagmadaling umamin sa soulmate mo. Ikaw ang pumirma sa lahat. Ni hindi nga kita pinigilan.”

“Puwede pa itong ayusin,” sabi niya agad, nagmamadali na. “Mag-usap tayo. Hindi pa huli—”

“Late ka na.”

“Liana, please.”

Iyon ang unang beses na narinig kong nagmakaawa siya.

Hindi ako kinilig. Hindi ako naawa.

Parang nakikinig lang ako sa ulan sa bubong.

“Kumusta si Nina?” tanong ko.

Hindi siya nakasagot.

Kaya ako na ang sumagot para sa kanya.

“Siguro mas masarap pakinggan ang ‘soulmate’ kapag may taning ang buhay. Mas dramatic. Mas poetic. Pero ngayong wala ka nang taning, curious lang ako—gusto ka pa rin ba niya kapag ordinaryong lalaki ka na ulit? Iyong walang tragic ending. Iyong may laundry, bills, bad moods, at maintenance meds.”

“Stop it.”

“Bakit? Hindi ba totoo?”

Muli siyang natahimik.

At doon ko nakuha ang sagot.

Pagkaraan ng isang linggo, kumalat ang tsismis sa unibersidad.

Hindi mula sa akin.

May isang anonymous email na umikot sa faculty at sa ilang alumni groups, may kalakip na screenshots ng videos nila, old photos, at kung sinu-sino pang nakakita sa kanila noon pa. May naglabas din ng timeline kung kailan naging estudyante si Nina at kailan nagsimula ang “friendship” nila.

Hindi ko alam kung sino ang gumawa.

At sa totoo lang, wala akong pakialam.

Ang alam ko lang, kinabukasan, tatlong beses tumawag ang biyenan kong babae sa akin, umiiyak, nagmamakaawa kung puwedeng kausapin ko raw si Adrian dahil wasak na raw ito.

Hindi ko sinagot.

Sumunod na linggo, nakita ko sa social media na nawala na ang lahat ng couple videos nina Adrian at Nina. Burado. Pati iyong mga quote tungkol sa “pag-ibig laban sa lipunan.”

Tapos may isa pang balita.

Umalis si Nina papuntang Cebu para sa isang fellowship.

Mag-isa.

Wala si Adrian sa kahit anong larawan.

Doon ko napatunayang tama ako.

Hindi soulmate ang gusto nila.

Excitement lang. Bawal. Sugal. Iyong pakiramdam na espesyal sila dahil may sinasagasaan silang hangganan.

Kapag nawala ang trahedya, nawala rin ang magic.

Minsan, habang nagdidilig ako ng halaman sa balkonahe, may dumating na mensahe mula sa hindi naka-save na number.

Miss na kita. Kahit usap lang. — Adrian

Tinignan ko iyon nang ilang segundo.

Pagkatapos, dinelete ko.

Hindi ko na kailangan ng closure mula sa taong malinaw na malinaw na ang ipinakita.

Ako na mismo ang nagsara ng pinto.

Pagkalipas ng ilang buwan, nagbakasyon ako sa Siargao. Sa unang gabi ko roon, nakaupo ako sa buhangin, hawak ang malamig na bote ng tubig, pinapanood ang alon at ang langit na kulay kahel.

May lalaking umupo sa di kalayuan, hindi nanggulo, hindi nagtanong agad, hindi nagpanggap na may malalim siyang quote tungkol sa dagat.

Ilang minuto kaming tahimik.

Pagkatapos, tumingin siya sa akin at ngumiti.

“Ang ganda ng sunset, no?”

“At least honest,” sagot ko.

Natawa siya.

Simpleng usapan lang iyon. Walang bigat. Walang drama. Walang tula na pantakip sa kabulukan.

At sa hindi ko inaasahan, doon ko naramdaman ang bagay na hindi ko kailanman naramdaman sa loob ng kasal ko—

gaan.

Hindi lahat ng pag-ibig dumarating na may lindol.

Minsan, dumarating ito na parang malinis na hangin pagkatapos ng mahabang kulob na panahon.

At minsan din, bago mo makita ang tamang tao, kailangan munang mawala ang maling tao sa pinakamasakit, pinakagarapal, at pinakakahiya-hiyang paraan.

Hindi ko nakuha ang perpektong ending.

Mas maganda roon ang nakuha ko.

Nabawi ko ang sarili ko.