“Mahiya naman kayo sa mga kabahayan nating naanod o nalubog sa mga pagbaha! Mahiya naman kayo sa mga anak natin na magmamana sa utang na ginawa ninyo nang binuksan niyo lang ang pera!” Ito ang mariing pahayag ni dating Senator Ping Lacson, na tila babala sa halos lahat ng senador ng 19th Congress, tatlong buwan bago sumabog ang kontrobersyal na dokumento na tinaguriang DPW Leaks.

Ang leak na ito, ayon sa mga nakalap na impormasyon, ay naglalaman ng detalyadong listahan ng mga insertions o proyekto na isinisingit ng mga senador sa 2025 National Expenditure Program (NEP). At hindi lamang basta proyekto—halos lahat ng senador ay may bilyon-bilyong piso na “insertions.” Mula kay Senator Angara hanggang kay Risa Hontiveros, walang pinalampas sa tinaguriang “No Senator Left Behind” system.

Ang Halaga ng Insertions na Nagpatigil sa Hininga ng Publiko

Ayon kay Lacson, mahigit sa daang bilyong piso ang naitalang insertions sa budget ng bayan. “Hindi pa raw siya nakakita ng ganito kalaking halaga sa buong karera niya,” aniya. Kung noon ay limitado lamang sa Priority Development Assistance Fund (PDAF) o pork barrel ang naturang sistema, ngayon ay pinalawak pa at tila buffet ng pera para sa mga mambabatas.

Ang lumabas na leak ay hindi lamang listahan ng proyekto, kundi listahan ng pananagutan. Makikita dito kung sino ang nag-request, gaano karami ang nakalaan, at sino ang pinapaboran sa ilalim ng Department of Public Works and Highways (DPWH).

Sino ang Architekt ng Sistemang Ito?

Ayon sa nakuhang impormasyon, ang utak sa likod ng sistemang ito ay si Maria Catalina Cabral, yumaong opisyal ng DPWH. Siya umano ang nakipag-ugnayan sa mga senador, tinutukoy kung magkano ang kanilang allocation, at hinihingi ang mga titulo ng proyekto na nais nilang isama sa budget. Ang trabahong ito ay dapat sana ay eksklusibo para sa mga opisyal ng DPWH, ngunit dahil sa pakikialam ng mga mambabatas, naging “inappropriate intervention” ito.

Kasama sa pagpapatupad ng sistemang ito sina Secretary Mark Villar at Secretary Manny Bonoan, na nagkontrol sa proseso ng pag-include, pag-add, o pagbabawas ng mga proyekto sa NEP.

Ang Listahan ng Mga Senador at Proyekto

Sa leak, makikita ang detalyado at nakagugulat na listahan ng mga senador at proyekto:

Dating Senator at Dep. Secretary Sonny Angara: 105 projects

Senator Chiz Escudero: 34 projects

Senator Joel Villanueva: 30 projects

Senator Ivy Marcus: 28 projects

At higit sa lahat, may mga flood control projects na tila “tilagos” projects—samantalang nalulunod ang bayan sa mga pagbaha.

“Totoo ang sinabi ko, mga kaibigan,” pahayag ni Lacson. “Inuulat ko sa Senate President Tito Sotto ang natuklasang singit budget. Marami noon ang hindi naniwala dahil sa laki ng halaga, ngunit ngayon, lumabas na ang katotohanan.”

Ang Babala ni PBBM: Mahiya Kayo!

Sa isang malinaw na mensahe, binitawan ni Pangulong Bongbong Marcos ang salitang “Mahiya kayo sa inyong kapwa Pilipino.” Ang babalang ito ay may malalim na espiritwal na resonance. Ito ay hindi lamang moral na paghimok, kundi paalala rin sa pananagutan sa taumbayan.

Sa salita ng Diyos:
“Will to him who builds his house by unrighteousness and his upper rooms by injustice…” — Jeremiah 21:13-15.

Ang sinumang nagtatayo ng kayamanan sa kawalang katarungan ay nakakaligtaan ang tunay na hustisya at awa. Ang hiya ay bahagi ng konsensya na dapat mag-guide sa tama at mali. Ngunit kapag bulag ang puso sa bilyon-bilyong pisong kickback, ang hiya ay nawawala kahit sa harap ng naghihirap na mamamayan.

Ang Sistema ng DPW: Tila Bahay na Itinatayo sa Luha ng Bayan

Ang insertions sa budget ay hindi lamang isyu ng pera. Ito ay pagtatayo ng bahay sa ibabaw ng luha ng mga nabahaan, ng mga ordinaryong Pilipino na walang boses sa ganitong sistema. Ang National Expenditure Program ay tila nagiging listahan ng pabor sa makapangyarihan, sa halip na magsilbing patunay ng transparency at katarungan.

Panawagan sa Mamamayan at Kristiyano

Bilang mga mamamayan at Kristiyano, tinatawag tayo na maging mapanuri, tapat, at mapagmatyag. Ang awa ng Panginoong Hesus ay hindi lisensya para sa kasalanan, kundi pagkakataon upang itama ang pagkakamali. Ang tunay na kayamanan ay hindi mula sa liit ng pondo o proyekto, kundi sa malinis na pangalan at tamang pamamalakad.

Ang panalangin natin:

“Ama naming Diyos na makapangyarihan sa lahat, linisin ang gobyerno mula sa ugat ng kasakiman at turuan kaming mamamayan na maging mapagmatyag at manindigan sa tama. Nawa’y ang mga proyekto at pondo ay mapunta sa tunay na nangangailangan at hindi sa personal na kapakinabangan.”

Konklusyon: Isang Babala at Pag-asa

Ang DPW Leaks at ang kontrobersyal na “No Senator Left Behind” system ay babala sa lahat ng tiwali: ang liwanag ng katotohanan ay darating. Ang bawat Pilipino ay may karapatang malaman at ang hustisya ay hindi mapipigilan.

Habang lumalalim ang imbestigasyon, ang mensahe ay malinaw: ang pananagutan ay hindi maiiwasan. Sa bawat bilyon na isinisingit sa budget, may kasamang moral at espiritwal na konsekwensya.

Ito ang paalala: sa harap ng katiwalian, ang hiya, pananagutan, at pananampalataya sa Diyos ang huling sandigan ng bayan.