Sa isang nakakabiglang pahayag na tiyak na magbibigay-alinlangan at kuryosidad sa buong bansa, inilunsad ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. ang isang malawakang operasyon na naglalayong tukuyin at panagutin ang mga opisyal at kontraktor na sangkot sa umano’y katiwalian sa pamamahagi ng pondo ng gobyerno, partikular sa mga proyekto ng Department of Public Works and Highways (DPWH). Ayon sa opisyal na ulat, ang hakbang na ito ay resulta ng mahabang imbestigasyon na pinangunahan ng Office of the Ombudsman at sinusuportahan ng mga nakalap na ebidensya mula sa DPWH at iba pang kasamang kumpanya, kabilang ang Sunwest Corporation.

Sa isang video announcement na inilabas ng Palasyo kamakailan, binanggit ni Pangulong Marcos ang pangalan ng mga indibidwal na unang dadamputin at haharap sa batas. Kabilang sa listahan sina Sen. Chiz Escudero, Sen. Jinggoy Estrada, Sen. Villanueva, Zaldico, Martin Romualdez, at iba pang 17 katao. Ang listahan, ayon sa Pangulo, ay batay sa matibay na dokumentasyon at ebidensya, hindi haka-haka o tsismis.

“Ngayon, mga kababayan, narito na ang ebidensya. Hindi ito kuwentong walang basehan,” ani Marcos sa kanyang pahayag. Binigyang-diin niya na ang operasyon ay hindi pinapaboran ang sinuman, at walang espesyal na pagtrato sa sinumang sangkot. “Hindi puwedeng makapiyansa. Wala ring puwedeng ipagkaloob na exemption,” dagdag pa niya. Ayon sa mga opisyal, dalawang kulungan ang inihanda ng gobyerno upang pansamantalang ilagay ang mga itinuturing na “buwaya” na sangkot sa katiwalian sa pondo ng bayan.

Ang operasyon ay tinawag na isang hakbang upang matiyak na ang pambansang pondo ay gagamitin nang tama at ayon sa layunin nito, partikular sa mga proyekto ng flood control at iba pang critical infrastructure programs. Matagal nang binabantayan ng publiko ang tinaguriang “ghost projects” sa DPWH, na diumano’y nagresulta sa milyong-milyong pisong nawalan ng direksyon at hindi natupad sa tamang proyekto. Maraming Pilipino ang nakaranas ng pinsala mula sa kakulangan ng proteksyon sa baha, kaya’t ang pag-uulat ng mga anomalya at katiwalian ay itinuturing na isang moral na obligasyon ng pamahalaan.

Ayon sa ulat, nagsimula ang malawakang imbestigasyon noong 2020, sa administrasyon ng nakaraang Pangulo Rodrigo Duterte, nang ilantad ang mga ulat ng malawakang katiwalian sa DPWH. Subalit, ayon sa Pangulo, kulang ang aksyon noon, at hindi naiproseso ang mga kaso sa tamang paraan. “Noong panahon ng administrasyong Duterte, walang konkretong aksyon. Ngayon, nasimulan natin ang sistematikong pagtugon sa mga buwaya,” pahayag ni Marcos.

Pinuri ng Pangulo ang pasensya at kooperasyon ng publiko sa pagtitiyaga sa matagal na panahon ng imbestigasyon. “Salamat sa inyong pagtitiis. Ngayon, nagbunga na ang resulta ng inyong pasensya,” ani Marcos. Binanggit din niya na sa pamamagitan ng modernong teknolohiya, kabilang ang blockchain system sa National Treasury, masisiguro ang transparency sa paggastos ng pondo ng bayan, na naglalayong maiwasan ang anumang pag-abuso o maling alokasyon sa hinaharap.

Ayon sa ulat, ang mga arrest warrant ay nakalabas na at ipatutupad sa lalong madaling panahon. Ang mga suspek ay hindi lamang haharap sa legal na proseso kundi inaasahang haharapin ang buong epekto ng batas. “Ito ay hakbang para talagang mapanagot ang mga may kagagawan sa pandarambong sa pondo ng bayan,” dagdag pa ng Pangulo.

Samantala, marami ang nagtatanong tungkol sa lawak ng operasyon at kung sino ang mga susunod na dadamputin. Ayon sa mga opisyal, may patuloy na imbestigasyon at posibleng may karagdagang pangalan sa listahan habang lumalawak ang ebidensya. Nakipag-ugnayan din ang administrasyon sa Interpol para matiyak na hindi makakatakas ang sinumang sangkot, lalo na ang mga nasa ibang bansa.

Ang hakbang na ito ay itinuturing ng marami bilang isang landmark na galaw ng pamahalaan ni Bongbong Marcos sa paglilinis ng pambansang pamahalaan mula sa katiwalian. Binanggit ng ilang eksperto sa pamahalaang Pilipino na ang operasyon ay maaaring magbukas ng bagong standard sa accountability at transparency, lalo na sa mga ahensya ng gobyerno na may malaking pondo at proyekto.

Gayunpaman, may ilang kritiko na nagbabala tungkol sa posibilidad ng politikal na motibo sa likod ng operasyon. Ayon sa kanila, dapat tiyakin na ang proseso ay patas, walang pinapaboran, at nakabatay lamang sa konkretong ebidensya. Ang anumang pagkiling ay maaaring magdulot ng pangamba sa publiko at magpababa sa kredibilidad ng administrasyon.

Sa kabila ng mga ito, ang publiko ay tila nakatutok at interesado sa kaganapan. Marami ang umaasang ang operasyon ay magsisilbing babala sa mga opisyal at kontraktor na may maling balak. Ang ilan ay naniniwala na sa wakas, makikita ng mga Pilipino ang katuparan ng hustisya, matapos ang maraming taon ng pang-aabuso at katiwalian sa mga pampublikong proyekto.

Sa pagtatapos ng pahayag ni Pangulo, malinaw ang mensahe: “Ako ang nagsimula, ako rin ang magtatapos. Walang paligoy-ligoy. Ang hustisya para sa bayan ay hindi puwedeng ipagpaliban. Hindi lamang para sa mga naagrabyado, kundi para sa buong sambayanan na nagbabayad ng buwis at nag-aasikaso ng bansa.”

Ang operasyon na ito, na itinuturing na isa sa pinakamalawak at pinaka-komprehensibong galaw laban sa katiwalian sa kasaysayan ng bansa, ay naglalayong ipakita na ang sinumang sangkot sa pandarambong at maling paggamit ng pondo, anuman ang posisyon o impluwensya, ay mananagot sa batas. Ang mensahe ng Pangulo ay malinaw: ang transparency at hustisya ay hindi lamang pangako kundi isang konkretong aksyon na pinapatupad ngayon.

Sa huli, ang tanong na nananatili sa isipan ng marami: makakamit nga ba ng administrasyon ang buong hustisya para sa pondo ng bayan? At magiging sapat ba ang hakbang na ito upang tuluyang maalis ang katiwalian sa mga proyekto ng gobyerno? Ang mga susunod na linggo at buwan ay magiging kritikal sa pagbibigay-linaw sa direksyon ng gobyerno at sa pagtitiwala ng publiko sa kanilang liderato.

Ang ipinapakita ng operasyon ni Pangulong Bongbong Marcos ay isang malinaw na babala sa lahat ng sangkot sa katiwalian: ang panahon ng pagtakbo sa hindi tamang gawain ay nagtatapos, at ang panahon ng pananagutan ay narito na. Sa pamamagitan ng sistematikong imbestigasyon, paglalabas ng arrest warrant, at pagsasakatuparan ng batas, inaasahan ng maraming Pilipino na ang mga taong sangkot sa pandarambong ay haharap sa hustisya, at ang pambansang pondo ay mapapangalagaan para sa kapakanan ng lahat.