Sa Pilipinas, hindi lamang mga kwento ng kababalaghan ang nakakatakot—may mga lugar din na tila ghost town na nagiging simbolo ng korapsyon at kapabayaan sa mga proyekto ng gobyerno. Sa vlog na ito, ibinahagi ang ilan sa mga nakakakilabot na ghost projects sa bansa, mula sa mga paaralan hanggang sa pabahay, na sa kabila ng pagkakatapos sa papel, wala ni isang tao ang namumuhay o nag-aaral sa mga ito.

Ghost Schools: Mga Paaralang Walang Estudyante

Isa sa mga halimbawa ay isang school building na idineklarang 100% completed, subalit sa unang sulyap, makikita mo agad na tila binuhusan lang ng semento at hindi talaga functional. Ayon sa Transparency Portal ng DPWH, ang kontrata para sa gusali ay higit sa Php8.5 milyon, sinimulan noong August 2020, at nakatakdang matapos noong November 27, 2020—tatlong buwan lamang ang itinakdang pagtatayo. Ngunit sa mismong lugar, makikita mo ang kawalan ng mga estudyante, guro, at kahit simpleng kagamitan.

Ang mga ganitong ghost schools ay hindi bagong phenomena. Matagal na itong nangyayari sa iba’t ibang administrasyon, subalit sa nakalipas, walang presidente ang naglakas-loob na kumilos laban sa mga ganitong sindikato sa loob ng gobyerno, kahit pa si dating Pangulong Duterte (PRRD) ay nagpahayag na laganap ang ganitong problema.

Ang Bago: Pangulo BBM at Ang Paglaban sa Ghost Projects

Ipinakita ng vlog ang pagkakaiba sa pamumuno ni Pangulong Bongbong Marcos (BBM). Sa kanyang administrasyon, mayroong aktibong pagsiyasat at pagbisita sa mga ghost projects, kabilang ang mga abandoned school buildings at pabahay, at ang mga responsable ay pinagbabayad at kinikilos sa batas.

Halimbawa, sa Barangay Pinugay, Baras, Rizal, isang housing project na may 1,500 units ang binisita, at tila isang ghost town dahil sa kawalan ng mga pinto, sirang bintana, walang maayos na palikuran, at nababalot ng makakapal na halaman at talahib. Ang proyekto, simula noong July 2019, ay inilaan para sa mga residente ngunit nanatiling walang nakatira dahil sa kapabayaan at pagkukulang ng implementasyon.

Sa panahong iyon, ayon sa dokumento mula sa National Housing Authority (NHA), ang orihinal na completion date ay March 3, 2021, ngunit binago ito hanggang October 16, 2023. Sa kabila ng mga delays at kakulangan, sa administrasyon ni BBM, ang ghost projects ay aktibong tinutugunan, isang hakbang na hindi nagawa ng mga naunang presidente.

Ang Sistema ng Ghost Projects

Ayon sa mga ulat, ang ghost projects ay karaniwan sa iba’t ibang administrasyon. Ang pattern ay halos pareho: construction na mabilis sa papel, high budget, subalit walang quality control, walang regular inspection, at madalas iniwan ang proyekto matapos ma-release ang pondo. Ang resulta, mga gusali at housing units na walang nagagamit, tila abandoned at nakakatakot.

Maraming kaso ang naitala sa iba’t ibang panahon, ngunit walang naglakas-loob na kumilos, dahil natatakot ang mga lider sa mga sindikato ng kontraktor, district engineers, kongresista, at senador. Kahit si PRRD, na kilala sa tapang, ay hindi pinuntahan o kinilos ang mga site para papanagutin ang mga responsable, ayon sa vlog.

Ang Epekto sa Publiko

Ang mga ghost projects ay malaki ang pinsala sa mamamayan. Sa mga housing projects, maraming residente ang napilitan na gumastos ng sarili nilang pera para sa basic necessities dahil sa kapabayaan ng gobyerno. Sa paaralan naman, ang mga estudyante ay nawawalan ng oportunidad na mag-aral sa maayos na pasilidad, at ang mga guro ay nawawalan ng trabaho o espasyo para magturo.

Hindi lamang ito isyu ng pera—ito ay isyu ng tiwala at serbisyo publiko. Ang mga proyekto na dapat naglilingkod sa mamamayan ay nauuwi sa abandoned structures, simbolo ng korapsyon, kapabayaan, at kakulangan sa accountability.

Pagtutok ni BBM sa Ghost Projects

Ang vlog ay nagbigay diin na sa administrasyon ni BBM, iba ang direksyon. Mayroong aktibong pagsisiyasat, pagbisita sa mga site, at pagsasampa ng kaso laban sa mga responsable. Hindi lamang ito simbolikong aksyon; ang gobyerno ay nagsasagawa ng konkretong hakbang para matugunan ang mga abuso sa pondo at implementasyon.

Ang pagkilos na ito ay nakakuha ng pansin sa publiko dahil ipinapakita nito na kahit matagal nang problema ang ghost projects, may lider na naglakas-loob na ipaglaban ang karapatan ng mamamayan at panagutin ang sindikato sa loob ng gobyerno.

Pangwakas: Aral at Panawagan

Ang mga ghost projects sa Pilipinas ay hindi biro. Ito ay realidad na nakakaapekto sa buhay ng tao, sa edukasyon, pabahay, at sa tiwala ng publiko sa pamahalaan. Ang mga abandoned school buildings at housing projects ay simbolo ng systemic corruption at kapabayaan.

Ngunit sa kabilang banda, ipinapakita ng administrasyon ni BBM na maaari itong baguhin. Sa pamamagitan ng aktibong monitoring, pagbibigay ng parusa sa mga responsable, at pagbisita sa mga site, may pag-asa na maibalik ang integridad at transparency sa mga proyekto ng gobyerno.

Ang panawagan ng vlog ay malinaw: Suportahan natin ang laban laban sa korapsyon at ghost projects. Hindi lamang para sa kasalukuyang administrasyon, kundi para sa kapakanan ng lahat ng Pilipino, lalo na sa mga lugar na nawawalan ng tamang serbisyo at oportunidad.

Sa huli, ang ghost projects ay paalala sa mamamayan: maging mapanuri, alamin ang katotohanan, at panagutin ang mga responsible parties. Ito rin ay hamon sa mga lider ng bansa: ang tunay na serbisyo ay nasusukat hindi sa dami ng proyekto, kundi sa kalidad at epekto nito sa mamamayan.

Para sa karagdagang impormasyon, makikita ang buong report sa YouTube channel: Sangke Revelation, at hinihikayat ang mga manonood na mag-subscribe at i-follow ang kanilang updates tungkol sa mga ongoing investigations at pagtutok sa mga ghost projects.