Nang lumabas ang impormasyon tungkol sa flood control scam, yumanig ang buong bansa. Si Sarah Discaya at ang kanyang asawa na si Curly Descaya ay napatunayang nagkasala sa katiwalian, at tiniyak ng mga awtoridad na “magbabayad sila habambuhay” sa napakalaking halaga ng pera ng bayan na kanilang ninakaw. Samantala, ang kanilang mga anak ay inaalagaan ng DSWD upang maturuan kung paano mamuhay nang hindi ginagaya ang maling asal ng kanilang mga magulang.

“Nanginig din si Vico Sotto sa galit dahil sa kalupitan ni Sarah Discaya,” ayon sa isang source, na nagdagdag ng pagkagalit ng publiko. Ngunit hindi rito nagtatapos ang kwento. Ang misteryosong kamatayan ni Yusef Cabral, dating Undersecretary ng DPWH – na may hawak ng karamihan sa impormasyon tungkol sa mga proyekto ng imprastruktura at mga nalikom na pondo – ay nagpasiklab ng malalaking tanong tungkol sa transparency at pananagutan ng pamahalaan.

May iba’t ibang haka-haka sa likod ng pagkamatay ni Cabral: suicide, aksidente, pekeng suicide, o foul play. Walang sinuman ang makakapagbigay ng matibay na konklusyon: “Walang indikasyon ng foul play.” Dahil dito, pinangunahan ni Congressman Egay Erise ang isang grupo ng mga mambabatas upang maghain ng resolusyon para sa masusing imbestigasyon. Layunin nito na malaman ang tunay na dahilan ng pagkamatay, sino ang nakinabang, at bakit tila naging walang silbi ang mga ahensiya sa pangangalaga ng mahahalagang ebidensya.

“Huwag nating hayaang mawala sa dilim ang kaalaman ng isang taong tulad ni Cabral,” diin ng isang mambabatas. “Kailangan itong siyasatin para mailantad ang mga butas sa sistema ng pamamahala ng pondo ng gobyerno.”

Ayon sa mga source, hawak ni Cabral ang detalyadong talaan ng mga proyekto, kontrata, mga contractor, at koneksyon ng mga politiko sa DPWH. Marami ang nagbabalak na alisin o sirain ang mahahalagang dokumento at electronic gadgets matapos ang kanyang pagkamatay, kaya delikado na mawala ang kritikal na ebidensya.

Ang mga files ni Cabral ay naglalaman din ng impormasyon tungkol sa 150 milyong piso bawat taon na isinusumite ng bawat miyembro ng Kongreso para sa mga proyekto sa kanilang distrito. Kapag nailantad ang mga ito, malalaman ng publiko kung sino ang nakinabang, sino ang sangkot sa mga ghost projects, at sino ang may substandard na proyekto.

“Kailangang isa-isang suriin ang bawat proyekto,” ayon sa isang opisyal ng DPWH. “Hindi lahat ng submissions ay katiwalian, pero kung ghost project o substandard, dapat malaman natin.”

Ilang kongresista tulad nina Terry Ridon at Tobi Chango ay nagsabing normal lang ang pag-sumite ng proyekto, ngunit ipinapakita ng mga files ni Cabral na may napakalaking halaga ng pondo na naipamahagi nang hindi malinaw sa 2025, 2024, at 2023 na budget. Ang mga proyekto ay hindi lamang nakapokus sa flood control kundi pati sa iba pang mahahalagang imprastruktura.

Pinapahalagahan ng imbestigasyon ang kaligtasan ng mga empleyado at opisyal ng DPWH na nakatrabaho ni Cabral, dahil sila ay mahahalagang saksi. “Kung sila’y maalis o matakot, mawawala ang pagkakataong mabuo ang buong larawan ng katiwalian,” wika ng isang mambabatas.

Marami pang tanong ang nananatili: Sino ang nakinabang sa kamatayan ni Cabral? Bakit hindi agad na-secure ang mga dokumento at ebidensya? Bakit hindi naipasa ang ICAIC upang protektahan ang mga whistleblowers?

“Dapat magkaroon ng transparent na imbestigasyon at walang sinuman ang dapat makaramdam ng kapanatagan habang may bilyon-bilyong piso na hindi malinaw ang paggamit,” diin ng isang mambabatas.

Ang mga pangunahing tauhan sa isyung ito ay: Sarah Discaya, Curly Descaya, Vico Sotto, ilang kasalukuyang at dating miyembro ng Kongreso, at mga opisyal ng DPWH. Kasama rin sa imbestigasyon ang DBM at iba pang komite ng Kongreso na may kinalaman sa mga proyekto.

Ipinapakita ng buong pangyayari na kailangan ng mas matibay na mekanismo sa pagprotekta sa whistleblowers, mas malinaw na kapangyarihan ng mga komite sa Kongreso, at transparency sa paglalaan ng pondo.

Ang pagkamatay ni Yusef Cabral ay hindi lamang trahedya sa personal na antas, kundi isang babala tungkol sa malawakang katiwalian at kakulangan sa pananagutan sa sistema ng imprastruktura ng Pilipinas. Sa mga susunod na linggo, patuloy na susubaybayan ng publiko at ng mga investigatory body ang kaso, umaasang malalantad ang katotohanan at mapaparusahan ang mga sangkot sa katiwalian.