Breaking news mga kabayan! Muling naging sentro ng atensyon ang matagal nang kinukwestyon na sistema sa Bureau of Customs sa isang pagdinig sa Senado. Isiniwalat kung paanong ang mismong solusyon sa katiwalian sa ahensya ay 10 taon nang hindi umuusad dahil sa isang legal na gusot, habang patuloy na nawawala ang bilyon-bilyong kita ng bansa.

Ngunit hindi rito nagtatapos ang mga rebelasyon. Isang mas nakakagulat na balita ang lumabas sa Kongreso: may potensyal na Php150 billion na kickback mula sa mga proyekto ng DPWH na nakatago umano sa loob ng 2026 budget. Ayon sa isang legislador, ito ay bahagi na ng built-in na sistema sa ahensya, na para bang nakalagay na sa proseso mula sa simula.

At panghuli, habang lumalabas ang mga ganitong anomalya, isang senador ang nagbabala na posibleng pinaglalaruan lamang ang buong imbestigasyon. Inilantad niya ang isang tusong stratehiya ng mga mastermind para guluhin ang proseso, pagurin ang publiko, at tuluyang makaiwas sa pananagutan.

Bureau of Customs: Isang Dekadang Paralisis

Sa pagdinig sa Senado, muling nailantad ang malalim na problema sa Bureau of Customs. Sinabi ni Senator Win Gatallian na ang “biggest elephant in the room” ay katiwalian, at hindi ito haka-haka lamang. Hawak niya ang ulat mula sa US State Department, na naglalarawan sa Customs bilang isa sa mga ahensyang may malaking hamon sa transparency at reporma.

Direktang ipinukol ang tanong sa bagong commissioner: Paano haharapin ang alegasyong ito? Ano ang repormang isinusulong ninyo?

Diplomatikong tugon ang nakuha sa umpisa: nag-sulat na sila sa US Embassy upang malaman ang detalye ng reklamo mula sa mga negosyanteng Amerikano. Ngunit ang mas malinaw na rebelasyon ay ang pagkilala sa laki ng problema: “Hindi mawawala ang corruption hangga’t hindi ganap na digitalized ang proseso sa Bureau of Customs,” pag-amin ng commissioner.

Ipinaliwanag niya ang solusyon: gawing digital ang lahat—from pagsusumite ng dokumento hanggang sa pagbabayad. Walang pisikal na papel at walang direktang interaksyon sa pagitan ng kliyente at opisyal. Katulad ng ATM: pipili ka ng transaksyon, susundin ang proseso, at makukuha mo ang kailangan ng walang kausap na teller.

Sinang-ayunan ni Senator Gchaslian: sa Singapore, walang tao sa kanilang customs facility, at lahat ay paperless at digitalized. Ang modelo ay posible, pero sa Pilipinas, bumagsak ang proyekto dahil sa legal na gusot mula pa noong 2015.

Noong 2015, may isang kumpanya na nanalo sa bidding para sa computerization project ng Customs ngunit kinansela ang kontrata. Idinemanda ng kumpanya ang Bureau of Customs, at halos 10 taon na ang nakalipas, hindi pa rin tapos ang kaso. Dahil dito, anumang bagong proyekto para sa digitalization ay maaaring ma-quwest dahil sa legal na isyu. Dagdag pa rito, obsolete na ang teknolohiyang inaalok noon—luma at hindi angkop sa modernong panahon.

Ang bagong solusyon? Public-private partnership (PPP). Isang pribadong kumpanya ang magpapatakbo ng digitalization, at babawiin na lang ang puhunan sa pamamagitan ng bayarin. Maganda, dahil kasama na rin ang kumpanyang nagdemanda noon, kaya posibleng matapos ang mahabang legal na bangayan.

DPWH: Sistemang Built-In para sa Anomalya

Habang nasa Customs ang paralysis, sa DPWH naman ay lumitaw ang sistemang idinisenyo para sa kickback. Tumindig si Congressman Leandro Leviste sa Kongreso at inihayag na may Php150 billion na nakatago sa 2026 budget para sa kickback mula sa mga proyekto. Kahit ang isang malinis na kongresista ay hindi makakaiwas, dahil pinatungan ang presyo mula sa simula para ang sobra ay mapunta sa ilang opisyal.

Nagbigay siya ng solusyon: ibawas ang 25% sa lahat ng presyo ng proyekto ng DPWH. Direktang matatanggal ang 150 bilyong “taba” na nagiging katas umano ng mga tiwali. Dagdag pa rito, iminungkahi niyang ang matitipid ay ilaan sa mga distrito sa Batangas, Cavite, Laguna, Quezon, at Rizal, na bumubuo ng malaking bahagi ng populasyon at ekonomiya ngunit nakatatanggap lamang ng maliit na bahagi ng budget.

Ang Laro ng Yoyo: Mga Mastermind sa Likod ng Anomalya

Ngunit ang pinakadelikado ay ang taktika ng mga mastermind ng anomalya. Ayon kay Senate Minority Leader Alan Peter Cayetano, ang mga imbestigasyon sa flood control scandal ay nagiging dula lamang, kung saan ang mga maliliit na tauhan ang napaparusahan, habang ang tunay na mastermind ay nananatili sa dilim.

Ang stratehiya: hayaang mag-away ang mga nasa ibaba, ituro ang sisi sa isa’t isa, at guluhin ang publiko hanggang hindi na alam kung sino ang may sala. Habang abala ang lahat sa pagtutulungan, ang utak sa likod ng anomalya ay komportableng nanonood mula sa malayo. Dahil sa malaking halaga ng pera, may kakayahan silang bayaran ang mga tao, sirain ang ebidensya, at paikutin ang kwento sa media.

Ngayon, ilang buwan na ang nakalipas mula sa unang pagbulgar ng iskandalo, ngunit wala pa ring kumpletong listahan ng mga flood control projects sa bansa. Ang mga nakikitang epekto ng imbestigasyon ay maliliit na isda lamang, samantalang ang tunay na may sala ay nananatiling ligtas.

Solusyon sa Mesa

Ipinakita na ang mga solusyon:

Digitalization sa Customs upang alisin ang human intervention at katiwalian.
25% price cut sa DPWH projects upang tanggalin ang kickback.
Mas sistematikong imbestigasyon para sundan ang daloy ng pera at utos mula sa pinakamababang opisyal hanggang sa tuktok.

Ngunit nangangailangan ito ng matinding political will. Ang tanong ngayon: sino sa mga pinuno ang may tapang na ipatupad ang mga solusyong ito? Sino ang handang basagin ang mga sistemang matagal nang pinakikinabangan ng iilan? Hanggang kailan hahayaan natin na magpatuloy ang larong yoyo, habang ang kinabukasan ng bansa ang pinaglalaruan?

Ang oras ay tumatakbo, at ang mga mastermind ay nagmamasid, naghihintay na muli silang makalusot.